نشر نی کتاب همه‌ی افتادگان نوشته‌ی ساموئل بکت با ترجمه‌ی مراد فرهادپور و مهدی نوید را منتشر کرد.

چاپ دوم رمان «در قند هندوانه» نوشته‌ی ریچارد براتیگن را نشر چشمه منتشر کرد.

(نمایشنامه‌یی در 35 ثانیه)

پرده

1) نورِ محو بر صحنه كه پر از زباله‌هايِ گوناگون است. پنج ثانيه‌یی به همين وضع.
2) فريادي ضعيف و كوتاه و بلافاصله صدايِ دَم و همراهِ آن افزايشِ تدريجيِ نور كه هر دو با هم حدوداً طيِ ده ثانيه به حداكثر مي‌رسند. سكوت و پنج ثانيه‌یی به همين وضع.
3) بازدَم همراه با كم‌شدنِ آهسته‌يِ نور كه هر دو با هم حدوداً طيِ ده ثانيه به حداقل مي‌رسند (نور مانندِ قسمتِ 1) و بلافاصله فريادي مانندِ قبل. سكوت و پنج ثانيه‌یی به همين وضع.

پرده

زباله:
هيچ چيز عمودي نيست، همه چيز پخش و پراكنده.

فرياد:
نمونه‌يي از صدايِ ضبط‌شده‌يِ نوزادِ در حالِ تولد. ضروري‌ست كه هر دو فرياد يكسان باشد، روشن و خاموش‌شدنِ دستگاهِ ضبط بر اساسِ همزمانيِ دقيقِ نور و نفس صورت گيرد.

نفس:
ضبط‌شده و با صدايِ بلند.

حداكثرِ نور:
بدونِ درخشندگي. اگر تاريكي=0 و روشني=10 باشد، تغييرِ نور بايد از 3 تا 6 و برعكس باشد.

یک زن گریان دیگر
اندوه بزدای
از دل تلخت،
که ماتم شادش نکند.

زهر در ظلمت روید.
غنچه‌های سیاهش
در آب اشک سر زند.

سببِ شاهوارِ هستیْ
خیال، یگانه واقعیتِ
این جهان خیالی

تنهایت می‌گذارد
با او که هیچ افسانه‌یی به سویش پر نمی‌کشد،
و تو را نیشتر مرگی در جان است.

گلبرگ‌ها آن‌قدر انبوه بودند که در نسیم تابستانی تکان بخورند و وقتی به حرکت درآمدند، نورهای سرخ، آبی یا زرد، یکی پس از دیگری از روی هم بگذرند و روی یک اینچ از خاک قهوه‌یی زیرشان لکه‌یی از رنگ مرطوب ایجاد کنند. نور یا بر ریگی نرم و خاکستریِ تیره می‌افتاد یا روی صدف یک حلزون، با آن رگه‌های قهوه‌یی و حلقوی، یا با تابیدن در یک قطره‌ی باران با چنان تنوعی از سرخ، آبی و زرد دیواره‌های باریک آب را می‌گسترانید که انتظار می‌رفت در هم بشکنند و ناپدید شوند.

در عوض قطره آب در لحظه‌یی بار دیگر نقره‌یی خاکستری می‌شد و نور در تن یک برگ جای‌ می‌گرفت و تهدید رو به گسترش بافت زیر سطح را افشا می‌کرد و باز پیش می‌رفت و روشنایی‌اش را در فضای سبز و وسیع زیر گنبد برگ‌های قلب یا زبان‌شکل می‌گسترد. آن‌گاه نسیم شاخه‌های بالای سر را محکم‌تر تکان می‌داد و رنگ در فضای بالا و در چشمان مردان و زنانی که در ماه جولای در پارکِ کیو قدم می‌زدند، تابانده می‌شد.

«تا خود را به چیزی ندادی به کلیت، آن چیز صعب و دشوار می‌نماید. چون خود را به کلی به چیزی دادی، دیگر دشواری نماند.»
شمس‌الدین محمد تبریزی

یکی از دغدغه‌های من همیشه چاپِ نمایشنامه بوده و هست. همیشه فکر می‌کنم اجحافی در چاپ نمایشنامه و پخش آن می‌شده و می‌شود. ناشر دوست ندارد روی کاری که مخاطبِ خاص و محدود دارد سرمایه‌گذاری کند. برای همین تصمیم گرفتم تا با ناشری که هم حرفه‌یی‌ست در حوزه‌ی نشر و هم قوی در حوزه‌ی پخش پیشنهادِ چاپِ نمایشنامه را بدهم، آن هم در قالبِ یک مجموعه تا شاید دستِ کم در این شکل و شمایل مخاطبانِ بیش‌تری را به خود جذب کند.

با تینوش نظم‌جو هم که مترجمِ نمایشنامه است و کارگردانِ تئاتر در این خصوص صحبت کردم و با هم برنامه‌یی طرح کردیم تا بتوانیم با دقتِ بیش‌تر و اتکا به دو زبانِ انگلیسی و فرانسه متونِ مختلف را تا آن‌جا که در توان داریم با کیفیتی مطلوب به دستِ مخاطبان برسانیم. کار را با نشر نی شروع کردیم و تا امروز قرارمان بر این بوده که تا حدِ امکان آثارِ ترجمه‌یی را از زبانِ اصلی ترجمه کنیم، نه از زبانِ واسط. اما متأسفانه تا به امروز سه نمایشنامه از این مجموعه بیش‌تر منتشر نشده است؛ باقیِ نمایشنامه‌ها در انتظارِ مجوزند و هنوز هیچ خبری از آن‌ها نیست.

اما آن‌چه در ترجمه‌ی نمایشنامه، دستِ‌کم در این سال‌ها، با آن مواجه بوده‌ام و همواره در چالش با آن، بیش‌تر ترجمه‌ی گفت‌و‌گوهای مابینِ بازیگرانِ نمایش بوده است. در ایران ترجمه‌ی نمایشنامه، در قیاس با ترجمه‌ی رمان و داستان و دیگر متون ادبی، ساده گرفته می‌شود. هنوز که هنوز است مترجمِ تخصصی تئاتر به معنای واقعی کم داریم، شاید به پنج نفر هم نرسد. همین‌چیزهاست که هنوز شکلِ درستِ محاوره‌نویسی را خوب نمی‌دانیم. هنوز نمی‌دانیم محاوره‌نویسی چیزی نیست در حدِ شکستنِ صرفِ کلمات، بلکه محاوره‌نویسی در نحوِ زبان است که اتفاق می‌افتد.

طیِ این دو سالی که صرفِ کار روی این مجموعه کرده‌ام‌ـ‌کرده‌ایم با مترجمانِ زیادی برخورد داشته‌ام، عمدتاً جوان و عمدتاً علاقمند به حوزه‌ی تئاتر. اما چیزی که این وسط همه‌اش مرا به خود مشغول می‌کرد و می‌کند از یک‌سو ضعفِ کم‌دانشی در فهمِ ساختارِ متنِ اصلی و بیش‌تر پایین بودنِ دایره‌ی واژگانی فارسیِ مترجمان است و از سوی دیگر تعجیل و کم‌حوصلگیِ آن‌ها. مترجم در عینِ این‌که همیشه به متنِ اصلی خیانت می‌کند اما در عینِ حال نقشِ بازآفرینیِ آن را نیز به عهده دارد؛ مترجم روایت و قرائتِ خودش را از متن می‌دهد، پس دقیقاً می‌شود نویسنده‌ی متن، شاید حتا کارش دشوارتر از نویسنده‌ی متنِ اصلی باشد. اما هنوز این درک در بینِ مترجمانِ ما، خاصه جوان‌ترها، جا نیفتاده است. ترجمه بیش‌تر برای‌شان یک امرِ مکانیکی‌ست تا یک کارِ خلاقه.

و همین می‌شود که حالا مثلاً در حوزه‌ی ادبیاتِ نمایشی با این همه سهل‌انگاری مواجه می‌شویم. درست‌نویسی و یک‌دست‌نویسیِ زبانِ محاوره هم خود مشکلِ دیگری‌ست که تا به حال به‌شکلِ جدی به آن پرداخته نشده. فقط همین را بگویم و بس که بیش‌ترِ مترجمانِ ما به وقتِ محاوره‌نویسی از ماضیِ ساده به جای ماضیِ نقلی استفاده می‌کنند!

از مترجمانی که در مجموعه‌ی ادبیات‌نمایشیِ «دور تا دورِ دنیا» همکاری دارند، می‌توان اشاره کرد به «شهرام زرگر»، «پژمان رضایی»، «عاطفه طاهایی»، «فرزانه سکوتی»، «امید نیک‌فرجام»، «سایه فراهانی»، «مراد فرهادپور»، «محمدرضا قلیچ‌خانی»، «آهو خردمند»، «مونا مؤیدی»، «سمیرا قرایی» و...

زنده‌باد رفیق‌مان تپانچه!
زنده‌باد رفیق‌مان مسلسل!
سرود تروریست‌های اسرائیلی.

كلاس ششم كه بودیم، یك صبح آوریل، ابتدا به تصادف و بعد به عمد، شدیم تروریست‌های صید قزل‌آلا در آمریكا.
جریان این‌طور پیش آمد: ما دار و دسته‌ی عجیب غریبی بودیم.
چون گستاخ بودیم و شیطان، مرتب به دفتر مدیر احضار می‌شدیم. مدیر مرد جوانی بود و نابغه‌یی در سر و كله‌زدن با ما.
یك صبح آوریل ایستاده بودیم دور زمین بازی، طوری كه انگار زمین یك تالار وسیع و سرباز است برای پول و كلاس اولی‌ها كه می‌آیند و می‌روند توپ‌های پول‌اند. همه از تصور یك روزِ دیگر درس خواندن حال‌شان گرفته بود، آن هم درباره‌ی كوبا.

او بيوه بود: آقاي اچ.تي. ميلر بيمه‌ي عمر قابل توجهي از خود به جا گذاشته بود. دل‌بستگي‌هاي زيادي نداشت، دوستي هم براي درد دل كردن نداشت، و به‌ندرت از خواربارفروشي سرِ خيابان دورتر مي‌رفت. ديگر ساكنان آن خانه ظاهراً به او توجه نداشتند: لباس‌هاش معمولي بود، با موهاي سربي‌رنگ كه ساده مي‌بست و سرسري فر مي‌زد؛ آرايش نمي‌كرد، چهره‌اش ساده و معمولي بود، و در آخرين سالگرد تولدش شصت‌و‌يك‌ساله شده بود. به‌ندرت پيش مي‌آمد كه بي‌مقدمه و برنامه‌ريزي دست به كاري بزند: دو اتاق آپارتمان را تر و تميز نگه مي‌داشت، گه‌گاه سيگار مي‌كشيد، غذايش را خودش مي‌پخت، و يك قناري داشت.

در اين داستان ما با مردی مواجه می‌شويم كه در مقابله با نيفتادن در چاه متحرک درون اتاق‌خواب مجبور به خريدِ عينكی بسيار گران می‌شود، و در خوابی جمعی مخاطب را نيز به تماشای تصاويری مشترک در اين خواب دعوت می‌كند ...
«حفظ ثبات روانی و حتی فیزیولوژیک پیوند خودآگاه و ناخودآگاه ضروری‌ست و در صورتِ گسست، روان‌نژندی را موجب می‌شود.» (یونگ، انسان و سمبول‌هایش)

ترانه‌ی اعداد

چند برابر شده‌ام، 2 هستم.
او جزيی از من بود،
از من بیرون آمد،
پاره‌یی از مرا گرفت،
مرا از هم پاشید.
من 2 هستم، او هنر من است،
نه، او جداست.
خود هنر است او.
به کارم نرسیده‌ام و
هنوز یکی هستم.
از پسرم می‌خوانم. چند برابر شده‌ام.
قلبم در 2 جاست،
نیمه‌یی برای آن او
و نیمه‌یی برای تو
که خود پاره‌یی از اویی،
و تو و او و من
سه گانه‌یی ازگونه‌یی هم‌نهشت ساخته‌ایم.

سه سال بعد، وقتی که A فرزند دوم را حامله بود، روی کاناپه نشست و تلویزیون را یکبار دیگر روشن کرد. باز هم فیلمی پخش می‌شد، و این‌بار نیز «داستان راهبه» بود، با بازی ادری هیپبورن. حتی جالب توجه‌تر اینکه (A هم خیلی روی این نکته تاکید کرده) او فیلم را دقیقاَ از همان لحظه‌ای که سه سال پیش قطع کرده بود، آغاز کرد. و این‌بار می‌توانست تا انتها آن را دنبال کند. در کمتر از پانزده دقیقه، کیسه آبش پاره شد و او را به بیمارستان منتقل کردند تا برای دومین بار زایمان کند.

این دو دختر، تنها فرزندان A هستند. زایمان اول به شدت مشکل بود (دوستم تقریباً نتوانست از پس آن بر‌بیاید و چندین ماه بیمار بود) اما وضع حمل دومش به آرامی سپری شد، و هیچ عوارضی به همراه نداشت.